Jaarverslag Werkgroep Weidevogelbescherming Espel

i.s.m. Landschapsbeheer Flevoland
Botter 14 - 03, 8232 JP Lelystad
telefoon: 0320 294939; fax: 0320 294930
email: flevoland@landschapsbeheer.net

Download jaarverslag (word-doc van 538Kb zip)

Voorwoord

Wanneer ik dit schrijf is de prachtige zomer alweer een tijdje op zijn retour, en heeft de herfst zijn intrede gedaan met veel regen de laatste dagen. Gelukkig hebben we daar dit voorjaar en deze zomer weinig last van gehad. Door de gunstig weersomstandigheden hebben de vogels het dit jaar getroffen. Veel voorjaarswerkzaamheden zoals; ploegen, poten en zaaien, waren al uitgevoerd nog voordat de vogels aan de leg kwamen. Wij hoefden dan ook niet veel over geploegd bouwland te lopen om nesten te zoeken, wat onze werkzaamheden dit voorjaar heeft vergemakkelijkt. Ook kwam dit weer ten gunste van de vogels omdat de nesten minder aan bedreigingen bloot stonden.
We kunnen terugzien op een goed resultaat (zie tabel 1) en ik hoop dat de vogels in groten getale terug zullen komen en dat wij weer een steentje kunnen bijdragen aan het behoud van onze gevleugelde vrienden. Tot slot wil ik alle agrariërs, vrijwilligers en de mensen van Landschapsbeheer bedanken voor hun inzet en medewerking.
Dit verslag wordt alleen verspreid onder de deelnemende boeren en vrijwilligers.

Namens de groepscoördinator, Fokke Westra

Inleiding

Het seizoen werd geopend met de startavond op 20 maart in het kerkcentrum Una Sancta te Espel. Tijdens deze startavond werd de vrijwilligers ingedeeld over op de bedrijven, en werden er onderling afspraken gemaakt. Dit jaar hebben we weer een enthousiaste nieuwe vrijwilliger erbij, die verderop een verslag doet van zijn bevindingen. Ook is er stilgestaan bij het ARBO plan. Wel even lachen natuurlijk, want waar is dat nu goed voor? Zo gevaarlijk is weidevogel beschermen toch niet. Natuurlijk is dat zo, maar er zijn risico’s die men loopt wanneer men alleen het veld in gaat. Hierbij moeten we denken aan een eventueel ongeval dat niet opgemerkt wordt terwijl je alleen in het land bent. Dat kan komen door het verstuiken of breken van ledenmaten. Maar zo zijn er ook gevaren als men wordt overvallen door extreme weersomstandigheden (o.a. bliksem).

Natuurlijk is het wel bij een ieder bekend, maar het kan geen kwaad daar bij stil te staan, daarvan raak je niet gewond. Ook is het een Arbo voorschrift voor vrijwilligerswerk, wat in 2004 zal ingaan, en daarop lopen wij nu al vooruit.
Als tweede deel van de avond heeft Jan Nagel van landschapsbeheer Flevoland de videofilm 'Ooievaars natuurlijk' laten zien.
Vanaf begin april tot half juli hebben tien vrijwilligers op ruim 500 ha naar nesten gezocht. Vele hectares bieten, aardappelen en bollen zijn onder de voeten doorgegaan. Gelukkig hadden we dit jaar de eerste boeren die hun eigen kavels afzochten. Met enige begeleiding ging dat hen zeer goed af, fantastisch.
Landschapsbeheer Flevoland ondersteunde de groep vrijwilligers met materialen en veldbegeleiding. De vrijwilligers zorgden samen met de boeren voor de bescherming van de weidevogels. De resultaten van onze activiteiten zijn bijgehouden en verwerkt in het computerprogramma 'Verwerking Legselgegevens Vrijwillige Weidevogelbescherming'. Er blijken dan 57 nesten gevonden te zijn, waarvan 73% is uitgekomen. Een uitkomstresultaat wat iets boven het provinciale gemiddelde (69%) van 2002 ligt. Hierover vindt u in een volgend hoofdstuk meer, waarin de cijfers nader worden toegelicht.
Hoewel deze cijfers niet slecht zijn, blijft het de vraag hoeveel kuikens het eerste levensjaar zullen volbrengen. We houden immers alleen de resultaten van nesten bij. Hoeveel kuikens groot (vliegvlug)worden is dan ook niet in te schatten. Hier moeten we de natuur op zijn beloop laten, maar uit ringonderzoek is ooit gebleken dat 75% sterfte onder kuikens normaal is. Dus bijna volgroeide kuikens tegenkomen is op zich eerden een uitzondering. Het blijkt echter voldoende te zijn voor een populatie weidevogels.
Ook zijn meer agrariërs enthousiast geworden, zodat momenteel twintig bedrijven (waaronder enkele anoniem) meedoen. Uiteraard zien we nog veel meer vrijwilligers die betrokken raken bij vrijwillige weidevogelbescherming, aan bedrijven (gastheren voor de weidevogels) hebben we geen tekort. neem dan contact op met onze groepscoördinator Fokke Westra tel. 0527-271773

Gevonden legsels

De vrijwilligers en boeren hebben in totaal 57 nesten gevonden van zes (weide)vogelsoorten. De kievit komt het meest voor. Daarna volgen scholekster en grutto op geringe achterstand.
Ook leuk om te zien dat van de zes vogelsoorten er twee op de Rode lijst van bedreigde vogelsoorten voorkomen, te weten de bontbekplevier en de grutto. Juist de grutto is dit jaar veelvuldig in het nieuws geweest. Met spotje op de radio, publiciteitsacties in kranten etc. Kortom het gaat dus slecht met de grutto. Nederland Gruttoland is een project waarmee juist hiervoor aandacht wordt gevraagd. De grutto kan namelijk alle hulp gebruiken. Vrijwilligers kunnen de nesten opzoeken en boeren kunnen deze nesten sparen, door er omheen te maaien. Natuurterreinbeheerders kunnen kun weidevogelterreinen nog beter inrichten. En zo kunnen we met z’n allen iets doen voor de grutto. Het zou immer doodzonde zijn deze prachtige vogel kwijt te raken in het agrarische gebied, en daar willen met z’n allen onze best gerust voor doen..
Zoals je ziet in tabel 1 zijn er in totaal 11 nesten van de grutto gevonden, en zelf 2 van de bontbekplevier. Een zeer speciaal Flevolands vogeltje, die door zijn goed schutkleur en onopvallend gedrag erg slecht is waar te nemen. Het blijkt dus dat 23 % van alle gevonden legsels van Rode lijst soorten zijn, en dat is best hoog. In het jaar 1999 was dit 4%, het jaar 2000: 6,4 %, het jaar 2001: 14,2 % en vorig jaar: 7,2 % voor heel Flevoland.

Tabel 1: Uitkomstgegevens van gevonden legsels:

Soort	Totaal	Bekend	Uit	Niet uit	% uit
Bontbekplevier	2	2	2	-	100%
Grutto	11	11	3	8	27%
Fazant	1	0	0	0	-
Kievit	21	21	18	3	85%
Scholekster	17	17	15	2	88%
Stormmeeuw	5	5	3	2	60%
Totaal	57	56	41	15	-
% van bekend resultaat			73%	27%

Toelichting op tabel 1:
Bij 1 van de 57 nesten weten we niet of het nest is uitgekomen of niet. Dit wil overigens nog niet zeggen dat dit nest niet is uitgekomen.

Verlies aan nesten willen we graag tot een minimum beperken, boeren doen hiervoor hun best door nesten te verplaatsen of er omheen te werken, echter verlies is niet te voorkomen. Het verlies ten gevolge van predatie is 13 %. Landelijk ligt dit percentage op 15% en in Flevoland lag dit in 2002 gemiddeld op 11,3 %. We hebben rond Espel iets meer predatie dan de rest van Flevoland, maar we zitten nog onder het landelijke gemiddelde, nog niet zorgwekkend te noemen. Verlies door werkzaamheden en onbekende oorzaken vallen reuze mee. Echter verlies door verlaten nesten bij grutto’s is met 72 % erg hoog. De oorzaak hiervan is moeilijk aan te geven. Maar algemeen is te stellen dat grutto’s erg gevoelig zijn voor verstoring, en dan juist gedurende het begin van hun broedperiode. Als er dan om nesten heen wordt gemaaid, en dat is wat krapjes gebeurt, bestaat er een vrij grote kans dat nesten verlaten worden. Lastig aan de grutto is wel dat naarmate ze langer aan het broeden zijn, ze bijna niet meer van het nest te verjagen zijn. Daarmee krijg je het probleem dat ze ook zeer lastig te vinden zijn, en dat gaat vaak dan ten koste van het nest. Oplettendheid bij het maaien is dan soms de laatste redding.

Bij de beschermingsactiviteiten zoeken en markeren de vrijwilligers de nesten en veelal verplaatsen de agrariërs de nesten. Een enkele keer helpen de vrijwilligers daarbij maar daarvoor zouden agrariërs en vrijwilligers goed met elkaar moeten communiceren. Uit gesprekken met diverse agrariërs is gebleken dat zij veel nesten verleggen tijdens de werkzaamheden, echter wordt dat op papier door de vrijwilligers niet altijd even goed bijgehouden, waardoor onderstaande tabel misschien niet het juiste beeld geeft.

Toelichting Tabel 3: Het aantal nesten dat daadwerkelijk beschermd wordt ligt in de praktijk hoger. Niet alle nesten die verlegd worden, worden genoteerd.

In januari werd een oproep geplaatst voor vrijwilligers om een steentje bij te dragen voor de weidevogelbescherming. Ik dacht, dit is wellicht iets voor mij.
Voor de mensen die mij nog niet (goed) kennen, mijn naam is Wilfred Pronk, geboren en opgegroeid in Avenhorn, midden tussen de weilanden en bollenvelden in West Friesland en Beemsterpolder.
Als klein jongetje ging ik met mijn vader mee de bollenvelden in. In die periode is ook mijn liefde voor de natuur ontstaan. Het fascineerde mij hoe een grutto op een paal kon zitten en zijn kenmerkende ‘roep’ kon verspreiden over het gehele weiland, en hoe kieviten hun welbekende baltsvluchten uitvoerden en mogelijke predatoren aan het verjagen waren.
Ondertussen woon ik met mijn vrouw in het heerlijke rustige buitengebied aan de Onderduikerweg 41a.

Ik kan erg genieten van het buitenleven rond ons huis, waar vele vogelsoorten zijn waar te nemen.
Overdag heb ik een drukke kantoorbaan in de automatisering, waardoor het in de avonduren juist een heerlijke ontspanning is om de landen in te gaan op zoek naar vogels en hun legsels.
Het eerste jaar heb ik als een leerzaam jaar ervaren. Nesten vind je niet zomaar, dat is mij op de cursusavonden verteld, en zo heb ik dat ook ervaren.
Met mijn eierzoekmaatje Willem de Wolf ben ik vele avonden op pad geweest en uiteindelijk hebben wij toch veel verschillende soorten legsels gezien. Het duurde voor mijn gevoel te lang voordat we de eerste kievitsnesten hadden gevonden. Achteraf bleek ik niet de enige met dat gevoel te zijn, het was voor een groot deel te wijten aan het droge voorjaar.

Vaak reden wij met de auto over de kavelpaden om op die manier alles rustig te kunnen observeren. Zo hebben wij vanuit de auto een kievit en scholekster op hun nesten zien broeden dus was dat snel scoren. Daarnaast, ben ik vele malen rechtstreeks op mijn doel afgelopen waarbij ik ook regelmatig in een valstrik liep, zoals wegspringende hazen, of alleen maar foeragerende kieviten (nog) zonder nest. Dat vind ik toch wel de moeilijkheid en tevens de uitdaging van het eierzoeken, dat je aan het gedrag kunt waarnemen in welk stadium de weidevogel zich bevindt en daardoor mogelijk kunt afleiden waar het nest zich kan bevinden. Daarnaast vereist de afstand inschatten en recht op je doel aflopen toch ook de nodige ervaring.
Mijn persoonlijk hoogtepunt was dat ik op één avond drie grutto nesten vond in een tulpenperceel. In een tulpenperceel kan de bedreiging dan wel minder zijn, maar het geeft wel een enorme kick. Zo hebben wij ook verschillende soorten nesten gezien van o.a. gele kwikstaarten. Het is toch heel bijzonder met hoeveel vakmanschap een gele kwikstaart zijn nest kan bouwen en het nest haast onzichtbaar maakt in een tulpenveld.

Samengevat heb ik mijn eerste jaar als zeer positief ervaren en kijk ik weer uit naar het volgende voorjaar!

Dit jaar heb ik voor het eerst meegedaan met weidevogelbeheer. Al jaren ben ik bewust bezig met het verleggen van nesten van weidevogels bij het maaien en frezen. Doordat ik hoorde van het bestaan van de werkgroep weidevogelbescherming Espel heb ik gevraagd of er eens iemand langs wilde komen. Graag kreeg ik wat hulp bij het observeren, want waar moet ik op letten? Bart en Fokke kwamen samen op een middag om te kijken naar de verschillende soorten weidevogels en de nesten. Zo werd mij duidelijk dat er volop activiteiten waren waar te nemen van weidevogels.
Die dag en dagen erna heb ik vier nesten gemarkeerd. Zo kon je om de paar dagen kijken of de eieren uitkwamen. Na een aantal weken zag je de kuikens voedsel zoeken onder toeziend oog van de ouders. Kortom: het is zeer raadzaam en leerzaam om het gedrag van de weidevogels te observeren en een steentje bij te dragen aan het behoud van de flora en fauna in Flevoland.

Het gaat slecht met de Nederlandse weidevogels. Door verdroging en intensiever gebruik van het landschap, worden er steeds minder jonge kieviten en grutto’s groot. Vaak ook wordt de vos als schuldige aangewezen.
Natuurlijk lust Reintje wel een weidevogel, maar er blijken meer kapers op de kust.
Onderzoekers hebben dit jaar een groot aantal jonge weidevogels voorzien van een kleine zender. Op die manier konden ze precies de jonge vogels volgen. Veel jongen vonden de dood. Een flink aantal zenders werd teruggevonden, maar niet in een vossenhol. De onderzoekers vonden ze in holen van hermelijnen en, nog verrassender, in een blauwe reigerkolonie. Er zijn dus meer kapers op de kust dan Reintje alleen.
- Overgenomen uit: Vrije Vogels, november 2003 -


			home \| nieuws \| agenda's \| espel \| historie \| rondleiding fotoreportages \| onderwijs \| recreatie \| verenigingen \| kerken bedrijven \| dorpskrant \| dorpsbelangen \| mfc \| gastenboek \| contact